How Overspending Can Be Avoided When Extra Money Comes

By:  Gilbert M. Forbes
Financial Wellness, Stewardship Advocate
DepEd CALABARZON

Christmas Season is coming too fast once ber-months is around.  And this month of November, most of our employees or workers in the government sector are starting to receive their bonuses.

Once, we receive additional money, we begin to think of things to buy e.g., new clothes, gadgets, We even justify that it is needed, let say for instance, the need for a heater or a replacement to an aging cellphone.  Until, we just wake-up that none is left already.  Worst case scenario is to be in a budget dilemma because we forgot to buy things that are necessary like the food on the table for Christmas and New Year.  For sure, we will resort to credit or debt which of all the things, should not have happen.

This could be avoided if we will do the following:

1. Budget and carefully plan your expenses.  In your budget, include all your payables and irregular expenses for at least three to five months. Think many times before buying some thing by asking, is it really needed? Is there no other alternative but to buy it?  What will be its effect to my general finances or cash flow?
2. Save It All.  Correct, if you are not in a tight budget, save it all.  Just get the budget for Christmas to your existing irregular expense account savings.  Be sure that what you will take is only the amount budgeted and actually allotted for it.  Don't over-spend, otherwise, your other irregular expense needs in the future could be affected badly and so your monthly cash flow or finances.
3. Invest.  You may get an additional insurance protection if your current protection has not yet reached the suggested minimum.  Or you can get additional health insurance apart from your PHILHEALTH hence it is not usually enough to cover hospital bills whenever ourselves or any member of the family got confined.  The bigger the coverage, the better.

Let us always remember that all financial benefits we regularly receive is not part of our salary and so not part of the so called active income that we are suppose to spent to make a living.  Financial literacy experts are constant and united on their suggestions that it should not be spent, instead save and later make it grow.

After all, delayed gratification today, is worth a thousand joy and peace of mind. We are to choose. For inspirations and increased motivation to start your financial wellness journey. You may also like to attend our free virtual seminars via zoom by registering at  https://402183ph.imgcorp.com/attendance, https://402183ph.imgcorp.com/home/workshop 

Why Living a Simple Life Style

By Gilbert M. Forbes
DepEd Quezon, CALABARZON

The reasons behind almost all of our financial difficulties are not because our income isn’t enough.  The truth is we always spend more than what we earn.  Looking at other people who receive less than what we receive and yet they survive and remains decent and free of mind bugling debts in their lives is the clue.  Without their knowing, these people live within their means and there is no reason that we couldn’t do the same even if we earn more than the average.  Yet, it is the best thing that we could and should do.  Here are the reasons why.

1. When you are living a simple life style, you desire simple things.
2. You only buy things that you need and not the things you want.
3. You are helping and doing the environment a favor of not over-using its already meager resources.
4. You spend less and save more.
5. You are miles away from being corrupt if thus help limit if not totally eradicate corruption.
6. You have more time for the family because you don’t work for more.
7. You don’t worry a lot and instead have more energies building relationships with the family and others.
8. Since you’re not worried, you’re not either problematic and stressed thus quality of work is maximized and always expected from you.
9. You are healthy and could live longer than the average.
10. You’re savings accumulate to the point that you already have millions without you noticing it.  (One should know how to save and invest properly.  Remember that ordinary savings only offer an average of 3% interest rate, time deposit 6%, while mutual investments and treasury bills 8-12% and more!)
11. You’ll have enough resources to finance your later needs e.g., medicines, medical expenses and relatives will no longer worry for you.  (When we get older, it is a fact that our body our health starts to deteriorate particularly when we are not ordinarily health conscious as few others may do.  It will need more nutritious foods, medical care, and all these are expensive!  Imagine if you have not prepared yourself for it.  Good if we die earlier and at an instant.  God said that we should always be ready, not only for death but for all varying circumstances that we could have control of.)
12. As Bo Sanches loves to put it in his numerous writings and speaking engagements, you will get rich and have the ability to help and give more particularly God’s work.  

When you get rich, you could live on the remaining 10% and yet still live a comfortable life style while giving the fat and remaining 90% to God and the poor, a testament that you have been a good steward.

Isn’t it wonderful!  Come to think of it!

Overcoming Expensive Hospitalization in Times of Serious Illness

By:  Gilbert M. Forbes
 
Palaging totoo ang salawikaing “kapag may isinuksok, may madudukot” at kilalang kasabihang sa “panahon, ngayon, bawal ang magkasakit.  Ngunit pano kung sa kabila ng lahat ng ating pag-iingat ay kulang pa rin at may nagkakasakit pa rin sa ating pamilya?  Naospital kase ang aming anak  dahil sa acute gastroentritis.

Nasabi ko lang ito sapagkat naharap kami sa hindi inaasahang kagastusan na umabot sa mahigit na pitong libong piso sa loob lamang ng dalawang araw hindi pa kasama ang iba pang gastusin sa labas ng ospital.  Walumpung porsiyento ng “cash gift” na nakatakda sanang itabi at ipambayad sa ilang mga bayarin ay napunta lamang bilang bayad sa ospital at 38% lamang nito ang marerefund kapag naayos na ang PhilHealth.  Idagdag pa rito ang dulot na stress at pag-aalala kahit pa alam natin na nandiyan at palagi lamang nakabantay ang ating mahal na Panginoon.  Syempre, nasa Diyos ang awa, nasa tao ang gawa.

Sa ilang araw naming pamamalagi sa ospital at pagmamasid-masid sa iba pang pasyente at kaanak ng pasyenteng naruruon ay hindi ko maiwasang magnilay at magtanong.  Pano na lamang ang ating mga kababayang hindi handa sa ganitong pagkakataon kahit na nabibilang sa gitnang uri lalo’t higit ang mga walang kaya sa buhay?   Dahil sa kamahalan ng maospital ngayon, marami ang hindi na lamang nagpapagamot o nagtitiis kaya sa di mahusay na serbisyo sa mga pampublikong ospital.

Naisip ko nga na sa pampublikong ospital na lamang namin ipasok ang aming anak ngunit nanaig naman ang takot sapagkat marami ang nagsasabi na palpak at lubhang mababa ang kalidad ng serbisyo.  Mabuti pang maituturing sa pampublikong ospital sa aming bayan kung saan nagsilang ang aking may bahay at palagiang kaming nagpapagamot na pamilya. 

Sa puntong ito ay sumagi sa aking isipan ang kahalagahan ng palagiang financial readiness aside from spiritual readiness.  Napakahalaga talaga na bukod sa pqg-iingat, pagpapanatili ng mabuting kalusugan ay may PhilHealth ang padre de familia.  Mas mabuti kung ang kapwa mag-asawa ang meron nito sampu ng iba pang kasapi ng pamilya edad diseotso pataas.  Kung mapagpipilitan, bukod sa PhilHealth ay may private health insurance pa plus emergency fund na katumbas ng limang buwang sahod.  Ang emergency fund ay magmumula sa savings na dapat hindi nawawala sa sinumang kumikita maituturing mang sapat ito o hindi.

Napakahalaga nang lahat ng ito lalo ng kung nabibilang tayo sa mahirap na angkan na pawang walang ibang pinagkukunan kundi ang kinikitang sapat lamang makatugon sa pang-araw-araw na pangangailangan.  Lalo pa nga at wala ring halos aasahan sa mga pampublikong ospital na mahusay nga ang serbisyo kung minsan ay wala namang gamot kung kaya kailangan pa itong bilhin sa labas ng may pasyente.

Napahalagang ring maituturing ang maging kritiko at mapagbantay upang pagbutihan ng mga pampublikong ospital sa mga probinsya at sa mga kalunsuran man na pagbutihin ang kanilang serbisyo sapagkat ito ang paraan upang makuha nila ang pagtangkilik ng mga middle class na makatutulong nang malaki sa kanilang charity programs at sustainability.

Sustaining Gained Grounds on the Way to Financial Freedom (Tuloy-tuloy Tungo sa Kalayaang Pinansyal)

Ni:  Gilbert M. Forbes

Sadyang mahirap at punung-puno ng hamon ang landas tungo sa Kalayaang Pinansyal lalo na kung isa’t kalahating dekada ka ng guro, empleyado o manggagawa.  Ang paglaya pa lamang sa pagkakautang ay isa ng napalaking pagsubok na tila ba imposibleng ipasa lalo na kung iisipin na kung minsan ay parang hindi yata nakikisama ang panahon tulad ng biglaang pagkakasakit sa alinman sa kasapi ng pamilya at iba pa.

Subalit sa kabila ng lahat ng ito, ang pinakamahalaga ay ang dalisay na hangarin at pagnanasa na makalaya sa kakapusan sapagkat sa huli, kung magiging mabuway tayo sa gitna ng mga pagsubok ay lalo lamang lalala ang sitwasyon at lalambong ang panginurin ng isang maaliwalas na bukas para sa atin.

Sa pagkakataong ito ay dapat mahalagang bantayan natin ang ating disposisyon sa mga bagay na maaaring magpahina sa ating pagnanais na makalaya sa kakapusan at bagkus at magpatianod na lamang sa tinatawag nilang agos at gulong ng buhay na kung tutuusin ay pawang tayo ang may kontrol.  Ilan sa mga ito ay ang sumusunod:

• Impluwensya ng kapwa lalo na ng mga kaibigan, katrabaho at kaanak- Halimbawa nito ang kuwento ni Berto na nagsimulang magtanong sa sarili kung tama nga ba ang kanyang nilalandas ng mabasa ang aklat na Pera Mo Palaguin Mo (Wealth Within Your Reach) ni Francisco J. Colayco noong huling bahagi ng 2005.  Pano ba naman, tatlong libo na lamang ang neto ng buwanang sahod na kanyang tinatanggap kaya nagpasya syang subukan at tila nagtagumpay naman sya.  Nabayaran nya ang mga pangunahing pagkakautang at tumaas ang buwanang neto sa mahigit sa walong libo at nagsimula ng makaipon hanggang sa siya ay magpakasal noong 2008 sa isang babae tulad nya ay praktikal din.  Pinagpasyahan nila na pinakasimple lamang ang kanilang kasal at hindi lalampas sa Php50,000 ang kanilang gagastusin upang hindi na sila mangutang pa ng panghanda subalit dahil sa impluwensya ng mga kaanak, kaibigan at mga katrabaho ay hindi ito nangyari.  “Minsan lang kayong ikakasal,” anila.  Sa medaling salita, naubos ang inipon at nagsimula silang may utang na nadagdagan pa dahil sa ceasarian hospitalization ng isilang ang kanilang panganay.  Hanggang sa kasalukuyan ay binubuno pa rin nila ang mga pagkakautang na ito na inaasahan nilang matatapos pa sa 2015 kasabay ng pagsiguro sa edukasyon ng kanilang panganay at ng kanilang buhay at kalusugan.   Isa lamang ito sa mga halimbawa ng mga impluwensya ng mga taong malalapit sa atin.  Nandiyan pa ang mga biglaang gimikan tulad ng mga party, buying spree, fashion, at iba pa.  Malimit sa hindi, sila ang una-unang kukumbinse sa atin na bumili ng ganito, kumuha ng ganito tulad nila.  
• Kultura at Pagpapahalaga-  Ang nabanggit na halimbawa sa itaas ay masasabi ring impluwensya ng kultura at pagpapahalaga.  Kasal, Birth Day, Piyesta, Pasko, Bagong Taon, Araw ng mga Puso, Mayuhan.  Lahat ng ito ay ating pinaghahandaan at ipinangungutang, para kanino? 
• Ang pagnanais na maging katanggap-tanggap, in at kung minsan bida o pupolar-  Dahil nais nating walang masabi sa atin ang ating kapwa at tayo ay nakikisama, umaayon na lamang tayo sa agos.
• Media, Materyalismo at Komersyalismo-  kung dati rati radio lang at bibihira ang may TV, ngayon, ordinaryo na lamang ito sa bawat tahanan.  Hindi na lamang natin naririnig kundi nakikita pa natin ang napakaraming produktong ipinopromote.  Media now dictates how we would dress, eat and even breath!  How willing are we to be dictated and influenced?

Sa lahat ng ito, ang ating lubus-lubosang pagnanais na makalaya sa kakapusan at marahil, ay maging iba sa nakararami ang magtatakda kung hanggan saan tayo lulugar.

Ngunit higit sa lahat, napakaganda ring balikan at alalahanin ang ipinangako, plano at tagubilin sa atin ng ating Panginoon.

 “For I know the plans I have for you," declares the LORD, "plans to prosper you and not to harm you, plans to give you hope and a future.”- Jeremiah 29:11

“Let us not become weary in doing good, for at the proper time we will reap a harvest if we do not give up.”  Galatians 6:9

Ang May Madudukot Ay Ang May Isinuksok

Sadyang mahirap ang umiwas sa kaway ng materyalismo.  Kung wala kang tiyak na layuning pampinansyal, tiyak na imbes na mauna ang pagbabayad sa pagkakautang ay siguradong mapupunta ito sa mga produktong in lalo na sa panahon ng kapaskuhan.

Sa pagpasyal pa lamang sa mga shopping malls at iba pang mga pamilihan ay naghambalang ang mga bargains.  LCD televisions, laptop at netbook computers, china phones, querty branded phones, damit, sapatos, pagkain, at iba pang mga produkto.

Ako mismo ay natutuksong lumiban na muna sa pagbabayad ng utang upang bumili ng mga kagamitang pantahanan na sinasabi at idinidikta ng aking isipan na kailangan naman.  Halimbawa na lamang ay bagong sala set, dress closet, cooking rack, at bagong touch screen cell phones.  Wala pa kase kaming sala set at pati bagong kurtina ay kelangan din.  Kelangan ding dagdagan ang dining chairs at bumili ng bagong unit ng cell phone para may contact sa bahay.

Nakakatukso ngang gamitin na ang credit cards namin sapagkat may mga offers na sa March pa ng darating na taon ang simula ng pagbabayad.  Ngunit hindi puwede ang magpadalus-dalos sapagkat 25% ang monthly deficit ng monthly income para sa monthly expenses na napupunan lamang ng mid-year bonuses at iba pang incidental cash incentives.

Pero sa lahat ng ito, lutang na lutang ang katotohanan na madali ang mangutang ngunit napakahirap magbayad. Lubhang napakahalaga ng katotohanang mas dapat mauna ang pag-iimpok sa pinakamabilis na paraan na dapat samantalahin ng mga wala pang utang at bago pa lamang sa larangan ng paghahanapbuhay o pagkita ng pera.

Sa ganang amin na matagal na at ang nauna ay ang pagkakamal ng utang at hindi ng impok, ay ang makalaya sa pagkakautang sa pinakamabilis na paraan.

Sadyang mahirap, at maituturing na nakakahiya, o nakakaalangang isipin na ang iba ay nakabibili ng nais nila kahit na kung minsan, eh mas angat ang ating mga hanapbuhay at mga sweldo pero sa panahon ng krisis at biglaang pangangailangan, ang tanging may madudukot ay ang mga may isinusksok.

Seven Ways to Avoid Bad Debt (Pitong Paraan ng Pag-iwas sa Masamang Utang)

Sa mga naglipanang produkto ngayon at sa pagnanais nating maging -in sa barkada at sa lipunan, marami sa mga nagsisimula pa lamang na kumita ng pera ang dahan-dahan nang lumulubog sa pagkakautang at kakapusan ng hindi nila namamalayan.  Marami ang hindi pa panahon ng sahod ay kailangan ng mag-cash advance o kaya’y isanla ang kani-kanilang ATM Cards na usung-uso ngayon sa mga pabrika at mga pribadong kumpanya.  Ang mga datihan namang  may pagkakautang at babago pa lamang nakalalaya rito ay ganun din.  Bigla nilang namamalayan na may utang na naman sila na kailangang bunuin at pagsikapang bayaran.  Malimit dahil sa mga gastusing hindi pana-panahon at hindi naman maituturing na biglaan tulad ng tuition, panghanda sa birth day, reunion, paskuhan at iba pa.

Upang huwag mabulid at matukso sa utang, makatutulong ang sumusunod na tips o mungkahi sa bawat isa atin.

• Magbasa, mag-aral, at bumili muna ng mga aklat tungkol sa Financial Literacy bago ang pagporma at mga gadgets.  Sa oras na magkatrabaho tayo at magsimulang kumita. Unahin agad ang magtabi o mag-impok at pagbili ng mga aklat tungkol sa kahalagahan ng Financial Literacy, at Personal Finance upang magkaroon ng kaalaman kung paano at bakit kailangang lumaya sa kakapusan.
• Panatilihin ang dating uri ng pamumuhay at paraan ng paggastos na tulad noong wala pang trabaho. Bilhin lamang ang mga pangunahing pangangailangan sa tahanan.  O kung nakatira pa rin sa magulang, share sa pagkain at iba pang gastusin sa bahay at itabi na lahat ang matitira.
• Magbudget at maghanda ng tinatawag na irregular expenses account o listahan ng mga gastusing pana-panahon kung dumating tulad ng pagbabayad ng tuition, pagbili ng mga uniporme at mga gamit pampaaralan, Pasko, Birth Day, Valentines Day, Anniversaries, at iba pa at isama na ito at paglaanan upang maiwasan ang pangungutang sa panahon na ang mga ito ay kakailanganin.
• Huwag matoto o maingganyong mangutang.  Iwasan at ituring ang utang bilang isang nakahahawa at nakamamatay na karamdaman.  Tandaan na lahat ng utang ay masama kung ito ay nagiging dahilan upang mabawasan ang inyong kita at halaga ng ari-arian o asssets.  Umutang lamang kung gagamitin sa isang negosyo na siguradong kikita.
• Huwag kumuha ng isang bagay na pahulugan o mangutang para lamang bumili ng isang bagay tulad ng mga alahas, gadgets, damit, mga kasangkapan sa bahay at iba pa.
• Panatilihin ang budget sa dating antas kahit na tumaas na ang buwanang suweldo dahil sa mga nabayarang utang, o umento at ibulid ito sa mga nalalabi pang pagkakautang o kung tapos na ay impokin upang lumago sa pinakamabilis na paraan.
• Huwag padalus-dalos at paimpluwensya sa tukso ng materyalismo at ng kapwa at ituon lamang ang tingin sa layuning makalaya sa kakapusan sa pinakamabilis na paraan.
• Maging simple at huwag mag-astang mayaman.  Sa ngayon, hindi pinag-uusapan sa mataas na lipunan kung anong mga mamamahaling gamit meron ka kundi una muna rito ang uri at laki ng iyong mga investments.

Tandaan, na malaki ang tulong na magagawa sa atin kung tayo ay walang masamang pagkakautang sapagkat iwas isipin din bukod pa sa mas mapapabilis ang ating pag-iimpok.

Maaari ring tunghayan ang sumusunod:

Basics on Personal Finance

Pagiging Mayamang Tunay (Being Truly Rich: A Series on Financial Literacy and Personal Finance in Filipino)

Being Truly Rich: Gaining Financial Freedom (Paglaya sa Kakapusan) Second Part in a Series  

Knowing How Financially Healthy or Un-healthy We Are (Being Truly Rich: Third Part in a Series)

Eight Steps to Get-out of Bankruptcy and Debt (Walong Paraan ng Paglaya sa Pagkakabaon sa Utang)  

Financial Education, A Must for Teachers   

Eight Steps to Get-out of Bankruptcy and Debt (Walong Paraan ng Paglaya sa Pagkakabaon sa Utang)

Matapos nating malaman ang ating net worth batay sa inihanda nating Statement of Assets and Liabilities, ay ang plano naman tungo sa kalayaang pinansyal ang nararapat ihanda batay sa uri o antas ng pamumuhay na ating gusto.  Pero paano kung lumabas na negatibo ang net worth at tayo ay kabilang sa mga financially bankrupts?

Ito ang pinakamalaking hamon dahil imbes na makapagsimula (start-up)  na agad tungo sa pag-iimpok at pagpapalaki ng kita (increasing passive income) ay ang pagbabayad ng mga utang muna ang kailangang bunuin.  Sa ganitong sitwasyon, makabubuting balikan ang mga naging kadahilanan ng pagkabaon sa utang upang huwag na itong maulit pa.

Ang tanging dapat tutukan ng lahat ng nasa ganitong antas pinansyal ay ang mabayaran ang lahat ng pagkakautang sa pinakamabilis na paraan.  Malibang mabayaran muna lahat ang pagkakautang, hindi  puwedeng magsimula ng pag-iimpok maliban sa pang-emergency dahil hindi ito praktikal.  At upang makalaya sa ganitong sitwasyon, iminumungkahi ang sumusunod:

• Magbudget kasama ang pamilya at gawing mulat sila sa inyong katayuang pinansyal upang makatulong sila sa pagtitipid at paggawa ng paraan kung paano mabilis na makakalaya sa hamong ito.  Tandaan, ang pagsasabi ng tapat ay pagsasama ng maluwat.
• Strictly monitor your daily expenses upang malaman ang pattern ng paggastos sa araw-araw at malaman kung alin sa mga ito ang puwedeng itigil upang mabawasan ang gastusin at maidagdag bilang pambayad sa utang.
• Bilhin lamang at paglaanan ang talagang kailangan.  Hindi naman tayo mamamatay kung walang bagong cell phone, telebisyon at computer.
• Bayaran ang utang sa pinakamabilis na paraan at unahin ang may pinakamataas na pataw na interes.
• Makipag-areglo sa mga pinagkakautangan upang mabigyan ng amnestiya.  Makatutulong ito ng malaki upang mapababa ang interes at maiangkop ang pagbabayad ayon sa nalalabing kakayahan.  Siguraduhin lamang na makasusunod sa pinasok na kasunduan upang hindi ito maging dahilan ng lalong malalang suliranin.
• I-renew lamang ang mga utang na may mababang interes na hindi lalampas sa 10% tulad ng sa PAG-IBIG, GSIS, SSS at iba pa ngunit para mabayaran lamang ang mga pagkakautang na may matataas na interes.
• Siguraduhing hindi papalya sa pagbabayad ng utang sa PAG-IBIG, GSIS, SSS at iba pang nagpapautang na may mababang interes sapagkat hahatawan ka naman ng mga ito sa penalty at surcharges. Higit sa lahat, iwasan ang maging in-default sa pagbabayad sapagkat mawawala ang insurance ng inyong utang at madadamay ang inyong naihulog pati na ang kinita nito.  Ito ang dahilan kung kaya marami ang walang natatanggap sa panahon ng biglaang pagyao dahil kulang pang ibawas sa kanilang utang ang benepisyong dapat sana ay mapapakinabangan ng mga naiwan.  Makatutulong na basahing mabuti ang kasunduan sa pag-utang at unawain itong mabuti o magtanong kung may mga bagay na hindi nauunawaan.
• Protektahan at isiguro ang sarili sampung ulit ng kabuuhang gastusin sa isang taon plus ang kabuuhang halaga ng lahat ng pagkakautang.  Siguruhing kasama sa gastusin ang buwanang bayad sa mga pagkakautang).  Ito’y anu’t-ano man ang mangyari ay hindi magiging kawawa ang pamilyang maiiwan.

Sa sandali lamang na tayo ay makalaya sa negatibong networth at mga pagkakautang ay doon lamang tayo makapag-iimpok na syang simula ng landas tungo sa kalayaan sa kakapusan.  

Tara na kapatid at sama-sama nating paunlarin ang mga biyayang bigay sa atin ng Maykapal hindi lamang para sa ating pamilya kundi higit sa lahat, sa mga tunay na dukha at nangangailangan ng ating pagdamay.

SALN Preparation: Basis of Knowing How Financially Healthy or Un-healthy We Are (Being Truly Rich: Third Part in a Series)

Ni:  Gilbert M. Forbes
DepEd QUEZON, CALABARZON 

Sa ikalawang serye, nalaman natin na na ang kayamanan o paglaya sa kakapusan ay ang pagkakaroon ng salapi na pangtustos sa oras ng ating pangangailangan. Ang ating pangangailangan sa araw-araw ang magtatakda kung ano ang sapat na kayamanang akma para sa atin. Ang ating pangangailangan sa araw araw ay dapat iakma sa ating kakayahan. Dapat tayongmamuhay kung ano lamang ang ating kaya.  Ito ang tinatawag na simpleng pamumuhay na maituturing na malayo sa masyado ng materyalistikong uri ng pamumuhay ngayon.

Pero pano tayo magsisimula.  Nasaan na nga ba tayo kung ang paglaya sa kakapusan ang pag-uusapan?  Upang malaman natin kung nasaan na nga ba tayo financially ay kailangan nating malaman una-una ang ating net worth.   Ang net worth o kabuuang halaga ng ating pera at ari-arian minus lahat ng uri ng pagkakautang.  Ang net worth ay nakikita sa yearly Statement of Assets and Liabilities (SAL) na ating inihahanda.  Kaya mahalaga na maihanda ito ng tama kahit na ordinaryong tao lamang tayo at walang back ground ng accounting.

Lahat ng nagnanais lumaya sa kakapusan ay dapat na naghahanda nito.  Narito ang ilang bagay na dapat maunawaan sa paghahanda ng ating SAL.  Steps in the preparation of SAL.

1.  Alamin ang kabuuang halaga ng ari-arian sa pamamagitan ng paglilista at pagsasama-sama ng kabuuhang halaga ng lahat ng ito na maaaring kapaluuban ng sumusunod:

• Raal Properties like House and lot, land, residential lots, agricultural lands, buildings, and the like either mortgaged or fully paid
• Personal properties e.g. car, jewelries, books, clothes, CD/VCD/DVD collections, toys, antiques, home appliances and utensils, cell phones, computer either desktop, laptop or net book, home furnishings, etc.
• Bank savings accounts and time deposits 
• Private and government insurances and pre-need plans cash surrender values
• Stocks, equity or share capital in cooperatives, corporations, or partnerships
• Mutual Fund like PAG-IBIG and MATMAS, total contributions or equity paid.  Pangkalahatang share sa nabanggit na mga mutual aide systems.
• Trust funds like that of GSIS and SSS pension fund, private pension or retirement funds.
• Money Market placements e.g., shares of stocks in the stock market, mutual investment funds, etc.  Ito ang mga perang naka-invest saping puhunan sa malalaking korporasyon bilang isang stocks holder na maaaring tulad ng MERALCO, PLDT, ABS-CBN, SAN MIGUEL atbp.
• Receivables, advance deposits or payments on leases, royalties.  Mga perang tatanggapin pa lamang bilang kabayaran sa mga pautang, mga paupahan, at iba pa

2. Alamin ang kabuuang halaga ng lahat ng pagkakautang na maaaring kapaluuban ng sumusunod:

• Personal Loans.  Ito ay kinapapalooban ng pagkakautang sa iba’t-ibang tao, ahensya at iba pa maliban sa mga bangko, credit cards, GSIS, SSS, at PAG-IBIG
• GSIS, SSS and PAG-IBIG loans
• Bank Loans
• Credit Card Payables
• Mortgage payables e.g., house and lot or car.  Tinutukoy nito ang kabuuhang natitira pang bayarin alinsunod sa haba ng panahon ng pagbabayad na napagkasunduan
• Policy Loans to different insurance and pre-need companies
• Remaining premiums payables of all insurances either life, accident, memorial, and others
• Remaining premiums of pre-need plans like term retirement plans, memorial plans, educational investment plan, health care plans, etc.

3. Matapos na makuwenta ang kabuuhang halaga ng mga ari-arian at mga pagkakautang o liabilities, ibawas ang liabilities sa assets.  Ang resulta negatibo man o positibo ay ang ating net worth.

Ang ating net worth ang magsisilbing batayan ng ating plano o naisin upang tuluyang makalaya sa kakapusan.  Makatutulong nang malaki kung babalikan ang mga salik na hindi nakatulong upang maiwasan at tuluyan na itong matigil samantalang maipagpatuloy naman at lalo pang mapabuti ang mga salik na nakatulong.

Ang paglaya sa kakapusan ang katuturan kung bakit tayo kumakayod bukod sa layuning matugunan ang ating mga pang-araw-araw na pangangailangan dahil kung hindi, ay ano pa ang maiututuring na kabuluhan ng ating pagsusumikap.

Maaari nyo ring basahin ang sumusunod:

Ang Tunay na Mayaman ((Being Truly Rich: First in A Series on Financial Literacy and Personal Finance)

Being Truly Rich: Gaining Financial Freedom (Paglaya sa Kakapusan) Second Part in a Series

Eight Steps to Get-out of Bankruptcy and Debt (Walong Paraan ng Paglaya sa Pagkakabaon sa Utang)

Seven Ways to Avoid Bad Debt (Pitong Paraan ng Pag-iwas sa Masamang Utang)

Sustaining Gained Grounds on the Way to Financial Freedom (Tuloy-tuloy Tungo sa Kalayaang Pinansyal)  

Keeping Away With Spending Spree Every Christmas Season

By:  Gilbert M. Forbes
Financial Wellness, Stewardship and Financial Literacy Advocate
DepEd CALABARZON

Keeping away with spending spree every Christmas season is challenging budget and financial wise individuals once more.  Stores are really keeping up with the time when bonuses are released to all salaried workers and employees both government and private- making their displays more mouth watering and extremely tempting than ever.

PHOTO courtesy of http: ant.sillydog.org

Shelves are updated with new and trendy items particularly tech and gizmo stores. These stores have even partnered with credit card companies to allure customers of buying their new models of cell phones, computers, high resolution and dynamic LCD television sets, etc.  One wouldn't be exempted of thinking of buying one of these to replace their ancient gadgetries for those who have long settled to surplus items like me.

To others who are riding with the craze of always embracing whatever is new on a yearly basis will certainly not be left behind starting from their trendy already cell-phones.  But to those who are already awaken and have already decided to prepare for a financially independent life, how could they escape the temptations?  Here are the tips.

1. If you have a debt, think of paying it first.  If you can pay it in full, better.  It will free you from a lot worries and stress in the future.
2. If you have no debt, save and start increasing your passive income as fast as you can.  Or start a small business.  One can start a business even from a Php500 capital. What more Php5 000 to 10 000.  Financial experts are saying that bonuses and other financial rewards salaried workers receive every Christmas season are not categorized as active income as such, they are suggesting that it should not be spent and should go directly as savings.  But since we just learned it, we could settle saving at least 20- 50% of it.
3.  Budget and stick to it.  Budget is the  lists of things to buy for a given time or season like Christmas..  List down only things that are really needed.  Review the budget two to three times for the last minute changes.  There is no more rewarding for any individual if he/she is always successful in sticking with her monthly budget. It is a part of self-restrained and discipline.
4. Always think of the end in mind as the best selling author of 7 Habits of Highly Effective people, Stephen Covey says.  When you think of the end in mind, you are thinking of the future that you want for your self and your family.
5. When temptation to buy and to be in, tickles or tempting your mind, ask only this question, Do I or we really need it? If we need it, can we still post phone having it?  If not, in what degree will it benefit us the most considering our financial standing?

At present, many just ride on the craze.  I just can't imagine that many will stumble on buying a laptop, a netbook or a wi fi ready cellphones when all they know is texting.  Or they are not engage into any industry except on-line gossiping, chit chat or tit for a tat.  It is just disgusting at times to meet and know people owning expensive cellphones but most of the time have no loads and are asking for pasa load.

I also know a lot of high-end cell phone owners who don't use their cell phones to the max because they are simply ignorant of its features.  That it could be used to store and play music and video as an mp3 or ipod can do.  That it can be used as a walk man or radio tuners.  That it could be connected to their stereos for more easy listening pleasure.  That it can record and take videos and more!  That they no longer need to buy doodles or USB sticks to connect to the broadband internet because 3g cell phones could be used as modems.

We'll one individual I know just bought a new MP4 player, an amplified speaker and a radio tuner!  He later bought a broad band USB stick or doodle and is planning to apply for a wifi connection in their area where even 3G signal is non existent.  The said individual has no life insurance,and a bank savings account that earn interest.  No other assets as well except for his gizmos and gadgetry, some jewelries and elegant fashion clothes.  We'll he drives a brand new company car and resides (as a care-taker) in a condo unit of a relative working over seas.

Though occasionally returning from his home province, in a tiny coconut and rice planting villages, he just developed an inner dislike to mud and dirt.  The way he speaks suddenly changed too with the full accent of a traditional manileño.  May be as an influence of dwelling in a city, it could be that his mind was infected by its pollution.

Being Truly Rich: Gaining Financial Freedom (Paglaya sa Kakapusan) Second Part in a Series

Ayon sa isang eksperto sa paghawak ng pera o tinatawag na financial management specialist na si G. Francisco J. Colayco, "kaya ng bawat isa ang magingmalaya sa kakapusan. Kung ikaw ay kumikita, mayroon kang pagkukunan ng puhunan at ito ay kaya mong palaguin. Kailangan lang ay mag-umpisa ka na agad."

Nailagay sa ating kaisipan na mahirap maging mayaman ang mahihirap. Ang pagiging mahirap daw ay bigay ng tadhana o kaya naman ay kawalan ng swerte. Ito ang uri ng mga paniniwala na dapat alisin upang maging malaya sa kakapusan. Ayon kay G. Colayco, ang pagkita ng salapi at pagpapalago ng kita aymagkasing-halaga. Ang dapat daw nating matutunan ay ang magplano sa pamamahala ng ating kita. Ayon sa kanya dapat nating tandaan ang mga sumusunod:

• Alamin ang pangangailangan sa hinaharap.
• Paghandaan at alamin ang mga wastong paraan upang makamit ang perang sasagot sa mga pangangailangan.
• Ibagay o baguhin ang iyong pangangailangan para sumang-ayon sa iyong kakayahan.

Kailangang ating tandaan na ang kayamanan ay ang pagkakaroon ng salapi na pangtustos sa oras ng ating pangangailangan. Ang ating pangangailangan sa araw-araw ang magtatakda kung ano ang sapat na kayamanang akma para sa atin. Ang ating pangangailangan sa araw araw ay dapat iakma sa ating kakayahan. Dapat tayongmamuhay kung ano lamang ang ating kaya.  Ayon kay Colayco mayroon daw apat na antas ng ating kakayahan sa pananalapi:

• Antas ng Pag-uumpisa - ibig sabihin ang lahat ng iyong kita ay galing saiyong sariling oras at pagod. Ang pinaka-unang dapat mong gawin aymaghanap ng pagkakakitaan. Ang iyong sariling lakas at talento ang iyongunang puhunan kung kaya dapat mong pagyamanin ang iyong sarili dahil ito ang una mong puhunan.
• Antas ng Pagpapalaki ng Kita - Narating mo na ang antas na ito kung nagtatrabaho ka pa rin ngunit 20% ng iyong kabuuang kita ay nanggagaling na sa interes ng iyong ipon o kita ng napamuhunang pera.
• Antas ng Pagkakaroon ng Kita Galing sa mga Ari-arian (Assets) -Narating mo na ang antas na ito kung nagtatrabaho ka pa rin ngunit 30-60% ng iyong kabuuang kita ay nanggagaling sa interes ng iyong naipon o kita ng napamuhunang pera.
• Antas ng Pagreretiro - Narating mo na ang antas na ito kung 100% ng iyong kita ay nanggaling na sa interes ng iyong naipon o kita ng iyong napamhuhunang pera kung kaya maaari ka nang hindi maghanap-buhay.

Ang mga antas na ito ay hindi nakabatay sa gulang ng tao. Maaring bata pa aymarating na ang antas ng pagreretiro dahil sa matalinong pamamahala ng pera. Maaari rin namang kahit matanda na ay hindi pa ito makarating sa pinaka mataas na antas. Hindi rin masasabing huli na ang isang tao kung siya ay magsisimula sa matalinong pamamahala ng kanyang pera kung siya ay matanda na. Walang pinipili itong edad.

Ngunit mas makabubuti na habang maaga pa ay kumilos na sapagkat sa lahat ng nawawala na di na puwede pang ibalik ay ang oras o panahon.  Reference: Modyul 19, Ang Pilipinas sa Pambansang Kaunlaran, Bureau of Secondary Education, DepEd Complex, Meralco Avenue, Pasig City. 

You may also like to read:

•  Ang Tunay na Mayaman (Being Truly Rich: A Series on Financial Literacy and Personal Finance in Filipino) 
• Knowing How Financially Healthy or Un-healthy We Are (Being Truly Rich: Third Part in a Series)  
• Seven Ways to Avoid Bad Debt (Pitong Paraan ng Pag-iwas sa Masamang Utang) 
• Value of Personal Finance as Advocates Promote Validated by Orman's Visit, A Wake Up Call to Skeptics   
• Financial Education, A Must for Teachers

Ang Tunay na Mayaman (Being Truly Rich: First Part in A Series on Financial Literacy and Personal Finance in Filipino)

By:  Gilbert M. Forbes
DepEd Quezon, CALABARZON

Para sa marami sa atin, mayaman ka kapag ikaw ay nakatira sa isang mansion sa loob ng sikat na subdibisyon. Maraming sasakyan, kumpleto ang bahay sa kagamitan, mamahalin ang kasuotan at alahas sa katawan at malaki ang suweldo o kita. Ngunit gaano man karangya ang pamumuhay ng isang tao sa ating paningin, hindi ito sapat na batayan upang maituring ang sinuman na mayaman.

Para sa mga eksperto, ang usapin ng yaman ay nasusukat sa kanyang net worth at kung gaano ito tatagal. Ang net worth ay ang kabuuang halaga ng pera at ari-arian pag binawas na ang lahat ng pagkakautang o lialibilities. Halimbawa, maituturing na mas mayaman pa ang katulong ng isang milyonaryo sa Ayala Alabang kung ang kanyang ari-arian at pera ay kulang pang ipambayad sa lahat ng kanyang pagkakautang.

Bukod sa net worth, ang yaman ay nakabatay rin sa uri ng life style o pamumuhay. Halimbawa, kung may 150 Milyon ka at wala nang inaasahan kundi ito at dahil sa marangyang pamumuhay ay nakatakdang tumagal lamang sa loob ng 40 taon ay mas mayaman pang maituturing ang isang ordinaryong magsasaka na kumikita lamang ng sapat at nakapagtatabi ng sapat para sa kanyang pagtanda o pagreretiro.

Sa makatuwid, ang tunay palang mayaman ay iyong naabot na ang antas ng tinatawag na kalayaang pinansyal o 'financial independence' ayon sa antas na nais o pinili. Ito ay ang antas ng pamumuhay na hindi mo na kailangan pang maghanapbuhay sapagkat sapat na ang iyong ari-arian para suportahan ang mga batayang pangangailangan sa araw-araw ayon sa uri ng pamumuhay o life style na nais habang buhay.

Syempre, kung nais natin ng marangyang pamumuhay, mangangailangan ito ng malaking halaga ng passive income. Ang passive income ay kitang mula sa naipundar na mga negosyo kung meron, ari-arian tulad ng paupahang bahay, bukirin, interes ng perang naimpok sa bangko, dibidendo mula sa mutual funds, stocks at iba pang investments, pension mula sa retirement fund bukod sa SSS o GSIS at iba pa. Active income naman ang tawag mula sa ating kinikita sa ating trabaho na bunga ng ating pagpapawis, kakayahan, lakas, talento at iba pa.

Ang kalayaang pinansyal o financial independence ay tinatawag ding retirement stage ng mga financial experts sapagkat hindi muna kailangan pang puwersahin ang sarili upang maghanapbuhay o mapako sa routine ng regular na trabaho. Ito iyong estado ng pamumuhay na ikaw ang may kontrol sa iyong oras at ito ay maaaring makamtan sa maikli man o mahabang panahon depende sa paghahandang ginagawa mo ngayon.

Kaibigan, kung hindi ka masaya sa pinansyal na katayuan mo ngayon, pano ka kumikilos upang ito ay masolusyonan? Ipinagwawalang bahala mo ba ang mga bagay na maaari namang mapaghandaan at maiwasan ngayon pa lang? Alalahanin sanang ang lakas at kalusugang dulot ng kabataan ay may hangganan.

Ang sabi ng Bibliya sa wikang Ingles, “The wise man saves for the future, the foolish man spends whatever he gets.” Proverbs 21: 20. Saan ka nabibilang kaibigan?

(Ang artikulong ito ay kauna-unahan sa mga serye ng mga sulating inihanda para sa kamulatang pinansyal ng mga guro, empleyado sa pamahalaan at pribadong sektor, manggagawa at sa buong sambayanang naniniwala sa kabanalang hatid ng pagiging mabuting tagapamahala ng mga biyayang nagmumula sa poong Maykapal. Inspirasyon ng sulating ito ay ang aklat na Pera Mo Palaguin Mo o Wealth Within Your Reach ni Francisco J. Colayco at Rich Dad Poor Dad ni Robert Kiosaki.)

Maaari ring basahin ang sumusunod:

Being Truly Rich: Gaining Financial Freedom (Paglaya sa Kakapusan) Second Part in a Series

Knowing How Financially Healthy or Un-healthy We Are (Being Truly Rich: Third Part in a Series)

Eight Steps to Get-out of Bankruptcy and Debt (Walong Paraan ng Paglaya sa Pagkakabaon sa Utang)

Sustaining Gained Grounds on the Way to Financial Freedom (Tuloy-tuloy Tungo sa Kalayaang Pinansyal)